Elektrificatie versus moleculen: de echte afweging.

§ 01Eerst het uitgangspunt

Laten we het simpel houden. Waar je kunt elektrificeren, moet je elektrificeren. Een elektrische aandrijving of warmtepomp zet energie efficiënter om dan een verbrandingsproces. Hernieuwbare stroom is breed beschikbaar en de administratie van groene stroom is goed geregeld. Heeft jouw locatie een toereikende netaansluiting en past je vraag binnen het vermogen en de temperatuur die elektrisch haalbaar zijn? Dan is elektrificatie de route.

De vraag is dus niet óf elektrificatie beter is. De vraag is waar de grens ligt, en wat je doet met het deel van je energievraag dat aan de andere kant van die grens valt.

§ 02Vijf factoren die de grens bepalen

De keuze tussen elektrificatie en moleculen hangt af van vijf factoren die je kunt toetsen. Loop ze langs voor elke energiestroom op je locatie.

• Beschikbaar netvermogen. Is er nu een aansluiting met genoeg transportcapaciteit? In grote delen van Nederland staan bedrijven in een wachtrij om hun aansluiting te laten uitbreiden. De netbeheerders publiceren welke gebieden vol zijn. [1] [2] Een aansluiting die over een paar jaar komt, lost de energievraag van dit jaar niet op.
• Piekvermogen. Bij elektrificatie reken je op de piek en niet op het gemiddelde. Een proces of bouwplaats met korte, hoge pieken vraagt een aansluiting of batterij die vaak niet in verhouding staat tot het gemiddelde verbruik.
• Temperatuur. Voor lage en middelhoge temperaturen zijn warmtepompen en elektrische boilers beproefde techniek. Voor hoge procestemperaturen bestaan elektrische alternatieven ook. Vaak zijn ze nog niet beschikbaar op de schaal, voor de prijs of met de inpasbaarheid die een bestaand proces vraagt.
• Tijdshorizon. Een tijdelijke locatie, zoals een bouwplaats, evenement of overbruggingsperiode, rechtvaardigt zelden een vaste netinvestering. Een permanent proces met een lange horizon wel.
• Vraag naar bewijs. Moet je aantonen wat er is ingezet, dan moet dat voor stroom én voor moleculen kunnen. Voor stroom is dat met garanties van oorsprong goed geregeld. Voor moleculen alleen als de keten is gecertificeerd en gevolgd. [4]

§ 03Het probleem heet netcongestie

Van de vijf factoren weegt er in Nederland één het zwaarst: de netaansluiting. De netbeheerders melden al enkele jaren dat ze in veel regio's geen nieuwe of grotere aansluitingen kunnen leveren tot het net is uitgebreid. De wachtrijen zijn lang. [1] [2] De toezichthouder heeft regels ingevoerd voor congestiemanagement en flexibele contracten, zodat de beschikbare capaciteit beter wordt benut. [3] Dat helpt, maar voor veel locaties blijft elektrificatie op de gewenste schaal iets voor later.

Dat zet bedrijven in een lastige positie. Ze willen wel, het budget is er vaak ook, maar het net is er niet. En opdrachtgevers, accountants en vergunningverleners wachten niet op het net.

§ 04Wat je doet met het deel dat niet elektrisch kan

Hier komen moleculen in beeld. Voor het deel van je energievraag dat (nog) niet elektrisch kan, heb je drie mogelijkheden.

• Fossiel blijven en de uitstoot accepteren. In aanbestedingen en rapportages is dat steeds vaker geen optie.
• Een papieren claim kopen. Denk aan certificaten zonder fysieke levering, of een brandstof waarvan je de herkomst niet kunt aantonen. Dat werkt tot iemand doorvraagt. Zie de HVO-vergelijking.
• Aantoonbaar hernieuwbare moleculen inzetten, met een keten die per levering is vastgelegd. Daar past hernieuwbaar gas via een mobiele keten. Het is leverbaar zonder netaansluiting, bruikbaar voor warmte en vermogen, en het dossier houdt stand onder RED III en CSRD. [4]

Van buiten lijken de tweede en derde mogelijkheid op elkaar. Van binnen verschillen ze sterk. Het verschil zit in het bewijs en niet in de brandstof.

§ 05Een gemengde strategie is normaal, geen compromis

Bijna geen locatie draait volledig elektrisch of volledig op moleculen. Een realistische strategie is gemengd. Elektrificeer de stromen waar het net, het vermogen en de temperatuur het toelaten. Zet voor de rest aantoonbaar hernieuwbare moleculen in. En leg voor beide per stroom vast wat je hebt gedaan. Zo'n aanpak kun je vandaag uitvoeren en uitleggen aan wie doorvraagt. Je kunt hem ook terugdraaien. Is het net er over drie jaar wél, dan bouw je het molecuuldeel af zonder dat je met een investering blijft zitten. Voorwaarde is dat je dat deel mobiel en flexibel hebt ingericht.

§ 06Wanneer wij "elektrificeer" zeggen

Omdat wij hernieuwbaar gas leveren, zeggen we het hier duidelijk. Heeft jouw locatie een toereikende aansluiting, zijn je pieken en temperaturen elektrisch haalbaar en is je horizon lang genoeg? Dan is elektrificatie de logischere route. Dat antwoord krijg je ook uit de fossiele-vervangingsscan. Die is juist gebouwd om dat te kunnen zeggen. Voor alle andere situaties lees je in het artikel over locatiegeschiktheid welke gegevens je nodig hebt om de afweging concreet te maken.

§ 07Bronnen

• Netbeheer Nederland: Capaciteitskaart en rapportages over netcongestie: gebieden met transportschaarste voor afname en invoeding, wachtrijen en verwachte uitbreiding.Netbeheerders · nl · doorlopendHoog
• TenneT: Rapportages over congestie op het hoogspanningsnet en de planning van netuitbreiding.Landelijk netbeheerder · nlHoog
• Autoriteit Consument & Markt (ACM): Regels voor congestiemanagement, prioritering van aansluitingen en flexibele contracten.Toezichthouder · nlHoog
• Europese Unie: Richtlijn (EU) 2023/2413 (RED III), duurzaamheidscriteria en bewijssystematiek voor hernieuwbare brandstoffen, van toepassing op het molecuuldeel van een gemengde strategie.Regelgeving · primairPrimair

Volledige referenties (titels, data, links) volgen.

Over de auteur