Kernpunten voor wie 30 seconden heeft
- 01Een duurzaamheidsverklaring vooraf kun je nauwelijks controleren. Een eis aan het bewijs tijdens de uitvoering wel.
- 02Formuleer de eis functioneel en leveranciersneutraal, bijvoorbeeld "aantoonbare herkomst van de gebruikte energie, per levering". Noem geen merk of techniek.
- 03Vraag per levering om een dossier met herkomst, hoeveelheid en toepassing. Dan handhaaf je op data en niet op een steekproef.
- 04Begin klein. Neem ketenbewijs in één project of concessie op als wens en kijk wat de markt al kan.
§ 01Waarom een verklaring vooraf te weinig is
In de meeste aanbestedingen verklaren inschrijvers dat ze duurzaam werken. Ze zetten HVO in het materieel, gebruiken groene stroom op de bouwplaats of leveren een emissiearm plan van aanpak. Die verklaring wordt vooraf beoordeeld en daarna zelden nog getoetst. Wat er tijdens de uitvoering echt in de tank of de installatie gaat, ziet niemand. Wie gunt op een verklaring, gunt op vertrouwen.
Zolang iedereen zich aan de verklaring houdt, is dat geen probleem. Het wordt wel een probleem als je beleid meer belooft dan je achteraf kunt laten zien. Dan staat er een fossielvrije bouwplaats in het jaarverslag, zonder dossier eronder.
§ 02Wat een eis controleerbaar maakt
De ambitie is meestal niet het probleem. Het gaat om het moment waarop je bewijs vraagt en de vorm waarin je het krijgt. Een duurzaamheidseis is controleerbaar als hij aan deze kenmerken voldoet.
- Bewijs tijdens de uitvoering, en ook vooraf. Laat per levering vastleggen wat er is geleverd, waar het vandaan kwam en waar het is ingezet.
- Functioneel geformuleerd. Schrijf "aantoonbare herkomst van de gebruikte energie" en noem geen merk, brandstof of techniek. Zo blijft de eis leveranciersneutraal en proportioneel, en past hij binnen de Aanbestedingswet en de Europese richtlijn. [1] [2]
- Toetsbaar op data. Met een dossier per levering handhaaf je op wat er echt is ingezet. Je bent dan niet meer afhankelijk van een steekproef of een verklaring.
De MVI-criteriatool van PIANOo geeft per productgroep voorbeeldformuleringen voor milieueisen. De tool helpt je een eis zo op te stellen dat hij verband houdt met het voorwerp van de opdracht. [3]
§ 03Van ambitie naar gunningscriterium in vier stappen
- Verken het met inkoop, duurzaamheid en projectleiding. Zoek samen uit waar bewijs van herkomst een rol kan spelen in je aanbestedingen en concessies. Denk aan wegonderhoud, tijdelijke huisvesting, evenementen of eigen infraprojecten.
- Formuleer het criterium functioneel. Kies voor een eis, een gunningscriterium of een uitvoeringsvoorwaarde, afhankelijk van hoe zwaar het moet wegen. Laat je eigen jurist de definitieve toets doen.
- Laat de markt aantonen in plaats van beloven. Een inschrijver die echt duurzaam levert, kan dat met een dossier laten zien. Wie dat niet kan, valt af vóór de gunning en niet pas erna.
- Controleer tijdens het project via het dossier. Per levering zie je wat er echt is ingezet.
Het verschil tussen een verklaring en een eis zit in wat je achteraf in handen hebt.
Kern van dit artikel§ 04Klein beginnen
Een eis die de hele markt in één keer moet halen, remt vaak meer dan hij oplevert. Neem bewijs van herkomst daarom eerst in één project of concessie op als wens, nog niet als eis. Dan zie je wat de markt al kan, zonder risico voor de planning. In de volgende ronde weet je hoe zwaar je het criterium kunt laten wegen.
Op je eigen locaties kun je zelf het voorbeeld geven. Denk aan gemeentewerven, tijdelijke huisvesting en eigen infraprojecten. Gebruik daar dezelfde eis en vraag om hetzelfde dossier.
§ 05Wat dit betekent voor de Powercrumbs-keten
Dit artikel gaat over de eis en niet over een leverancier. De keten van Powercrumbs is wel precies op deze vraag ingericht. Elke levering krijgt een herkomstkenmerk, een leveringslog en een gemeten afname op locatie. Samen vormen die een dossier dat de opdrachtgever zonder toelichting kan lezen. Hoe dat dossier is opgebouwd, staat op de bewijspagina; hoe de keten werkt op Hoe het werkt.
§ 06Bronnen
- Aanbestedingswet 2012: Het wettelijk kader voor het stellen van eisen, gunningscriteria en uitvoeringsvoorwaarden in overheidsopdrachten, inclusief de ruimte voor milieueisen die verband houden met het voorwerp van de opdracht.Wet- en regelgeving · primairPrimair
- Richtlijn 2014/24/EU: Europese aanbestedingsrichtlijn: technische specificaties, keurmerken en uitvoeringsvoorwaarden mogen betrekking hebben op het productieproces en de levensduur, mits verbonden met het voorwerp van de opdracht en proportioneel.Regelgeving · primairPrimair
- PIANOo: Expertisecentrum Aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken: handreikingen en de MVI-criteriatool voor maatschappelijk verantwoord inkopen, met voorbeeldeisen en gunningscriteria per productgroep.Expertisecentrum · nlHoog
Volledige referenties (titels, data, links) volgen.
Over de auteur
Arjen Markt en regelgeving
Arjen werkt bij Powercrumbs aan markt en regelgeving: aanbestedingen, RED III en CSRD, en wat daarvan in een contract terechtkomt.
Of eerst bellen met Ellen?